Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzeniami z dnia 10 grudnia 2018 roku uznał za Pomnik Historii
Pomnik historii jest jedną z czterech form ochrony zabytków w Polsce, określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Przyznawany jest zabytkom nieruchomym o szczególnej wartości historycznej, naukowej i artystycznej, utrwalonym w powszechnej świadomości i mającym duże znaczenie dla dziedzictwa kulturalnego Polski. Pierwsze pomniki historii ustanowione zostały w 1994 roku.
Twierdza Przemyśl uznawana jest za jedną z największych twierdz europejskich z okresu I wojny światowej. Zachowane została do dzisiaj jej wielkoprzestrzenne założenie kompozycyjno-krajobrazowe oraz w znacznej części poszczególne elementy tworzące trzy pierścienie fortyfikacji stałych, relikty fortyfikacji polowych, systemu dróg fortecznych oraz liczne obiekty zaplecza, np. koszary wojskowe, dawny szpital garnizonowy, siedziby sztabów. Całość założenia tworzy zabytkowy krajobraz warowny rozlokowany wokół Przemyśla z systemem zieleni maskującej, połączony z malowniczym krajobrazem przyrodniczym Pogórza Przemyskiego oraz doliny Sanu i Wiaru.
Szczególną popularnością wśród miłośników historii i militariów cieszą się fortyfikacje będące częścią zewnętrznego pierścienia umocnień Twierdzy Przemyśl, wzniesione około 1880 roku.
Na terenie sołectwa Duńkowiczki znajdują się unikatowe obiekty fortyfikacyjne, w tym fort dwuwałowy, fort pancerny oraz Szaniec Miedzypola, które stanowią cenny przykład XIX-wiecznej myśli obronnej. Najcenniejszym z nich jest Fort XI Twierdzy Przemyśl, związany z wydarzeniami I wojny światowej.
Fort XI, obecnie pełniący funkcję muzealną, jest jednym z najlepiej zachowanych obiektów tego typu w południowo-wschodniej Polsce. Stanowi ważne świadectwo historii regionu, przyciągając turystów, pasjonatów militariów oraz osoby zainteresowane dziejami Twierdzy Przemyśl. Obiekt ten wpisuje się w rozwój oferty turystycznej gminy, łącząc walory edukacyjne, historyczne i krajoznawcze.
Przewodnik dla grup zorganizowanych:
Oprowadzenie po Forcie XI „Duńkowiczki” (po wcześniejszej rezerwacji i przy dostępności terminu) – 100 zł.
Każdy uczestnik dodatkowo wykupuje bilet wstępu.
Telefon:
+48 502 975 277
(aktywny w godzinach pracy obiektu)
E-mail:
muzeum.dunkowiczki@gmail.com
Fort XI „Duńkowiczki”
Fort XI „Duńkowiczki” to jeden z najlepiej zachowanych i najbardziej imponujących obiektów Twierdzy Przemyśl. Jego historia sięga połowy XIX wieku – od polowego szańca z 1854 roku, poprzez nowoczesny fort artyleryjski, aż po zaawansowane konstrukcje pancerne z początku XX wieku.
Od 1902 roku obiekt wyposażono m.in. w dwa trzydziałowe tradytory dla dział 8 cm M.94 oraz cztery wysuwalno-obrotowe wieże pancerne M.2, zlokalizowane w narożnikach wału piechoty.
Fort brał bezpośredni udział w walkach podczas I oblężenia Twierdzy Przemyśl, m.in. odpierał szturm wojsk rosyjskich 7 października 1914 roku. Przed kapitulacją twierdzy w marcu 1915 roku obiekt został częściowo zniszczony.
W okresie międzywojennym oraz po II wojnie światowej fort ulegał stopniowej degradacji. Na przełomie lat 70. i 80. XX wieku został częściowo zabezpieczony i zaadaptowany do funkcji pieczarkarni, którą pełnił do pierwszej dekady XXI wieku.
W latach 2013–2015 wykonano pierwsze prace udostępniające obiekt do zwiedzania, m.in. regulację zieleni, oczyszczenie ścian, wprowadzenie oświetlenia oraz udostępnienie fos.
W latach 2024–2025 przeprowadzono szeroko zakrojone prace konserwatorskie i rewaloryzacyjno-adaptacyjne. Dzięki nim Fort XI „Duńkowiczki” stał się turystyczną i edukacyjną „Bramą do Twierdzy Przemyśl”, oferującą jedyną w Polsce narracyjną ekspozycję w autentycznych kazamatach.
Dziś fort pełni funkcję nowoczesnego centrum turystycznego, edukacyjnego i kulturalnego – miejsca spotkań, wydarzeń, koncertów, nocnego zwiedzania oraz projektów edukacyjnych i społecznych.
To wyjątkowe świadectwo historii, które pozwala poczuć klimat dawnych czasów i lepiej zrozumieć dzieje regionu.
Strona internetowa:
https://www.fortytwierdzyprzemysl.pl/
Prace remontowo-konserwatorskie Fortu XI „Duńkowiczki” – „Brama do Twierdzy Przemyśl”
